top of page
  • Fuat Can Çalışkan

Öğrenme Teorisinde Pekiştirme Tarifeleri ve Davranış Üzerindeki Etkileri

Öğrenme süreci, pekiştireçlerin nasıl uygulandığına ve ne sıklıkta uygulandığına bağlı olarak değişebilir. Pekiştirme tarifeleri, davranış psikolojisinde önemli bir rol oynar ve bu tarifelerin nasıl çalıştığını anlamak, öğrenme teorilerini daha iyi kavramamıza yardımcı olabilir. Davranışların kalıcığını ve öğrenme sürecinin uzunluğunu birinci elden etkiler. Farklı pekiştirme tarifelerinin davranış üzerindeki etkilerini inceleyen bir göz atalım.


Pekiştirme tarifelerini ve sıklıklarını ele alan bir diyagram. Pekiştireç kategorilerini ve alt başlıkları gösteriyor.

A) Sürekli Pekiştirme:

  • Sürekli pekiştirme, bir davranışın her gerçekleştirildiğinde pekiştirildiği bir tarifedir. Örneğin, bir öğretmen her öğrencinin her doğru cevabını bir şekerle ödüllendirmektedir.

  • Bu tarife, yeni bir davranışın öğrenilmesi aşamasında etkilidir. Ancak pekiştirme kesildiğinde davranışın hızla söndüğü gözlemlenir.


B) Aralıklı Pekiştirme:

  • Aralıklı pekiştirme, bir davranışın yalnızca bazen ödüllendirildiği bir öğrenme tarifesini ifade eder. Bu, başlangıçta öğrenmenin daha yavaş gerçekleştiği anlamına gelir, çünkü kişi her seferinde ödül alamayabilir. Ancak, ilginç bir şekilde, bu tür pekiştirme davranışın soyutlanmasına karşı çok daha dirençli hale getirir.

  • Örneğin, düşünün ki bir köpek sahibi olarak köpeğinize her seferinde her istediğinde ödül verirseniz (sürekli pekiştirme), köpeğiniz hızla istenen davranışı öğrenir. Ancak, bu ödüllemeyi durdurduğunuzda, köpeğiniz davranışı hızla unutabilir.

  • Diğer yandan, kısmi pekiştirme kullanırsanız, köpeğiniz belirli davranışları ancak arada bir ödüllendirildiğini anlar. Bu nedenle ödüllendirme kesildiğinde bile köpeğiniz davranışı korumaya devam edebilir, çünkü belki bir sonraki seferde ödül alacaklarını umarlar.

  • İşte bu, kısmi pekiştirmenin davranışın daha uzun süre devam etmesine yardımcı olan bir öğrenme tarzı olduğu temel fikri açıklar. Davranışın her zaman ödüllendirilmediği bir ortamda, kişi davranışı sürdürmek için daha fazla çaba sarf edebilir, çünkü belki bir sonraki seferde ödül alacakları umudu vardır.

  • Aralıklı pekiştirme 4'e ayrılır:


1. Sabit Oranlı Pekiştirme Tarifesi:

  • Sabit oranlı pekiştirme, organizmanın belirli bir davranışı ne kadar sıklıkla gerçekleştirdiğine bağlı olarak pekiştirildiği bir tarifedir. Örneğin, her 5 doğru cevapta bir ödül verilir.

  • Bu tarife, belirli bir sayıda davranışın gerçekleşmesinin beklenen durumlarda kullanılır.


2. Değişken Oranlı Pekiştirme Tarifesi:

  • Değişken oranlı pekiştirme, pekiştiricinin belirsiz aralıklarla gelmesi durumunda kullanılır. Örneğin, bazen 2, bazen 4, bazen de 10 doğru cevap sonrası ödül verilir.

  • Bu tarife, davranışın sönmesine karşı dirençli olmasını sağlar ve istenmeyen davranışların azaltılmasında etkili olabilir. Davranışın zamanla güçlenmesini ve süreklilik kazanmasını teşvik eder.


3. Sabit Aralıklı Pekiştirme Tarifesi:

  • Sabit aralıklı pekiştirme, belirli bir süre geçtikten sonra davranışın pekiştirildiği bir tarifedir. Örneğin, her 40 dakikada bir teneffüs zilinin çalması.

  • Bu tarife, zaman tabanlı davranışların pekiştirilmesinde kullanılır.


4. Değişken Aralıklı Pekiştirme Tarifesi:

  • Değişken aralıklı pekiştirme, pekiştiricinin belirsiz zaman aralıklarında uygulandığı bir tarifedir. Örneğin, öğretmenin ödevleri her salı kontrol etmesi, ancak ne zaman kontrol edeceği önceden belli değildir.

  • Bu tarife, beklenmeyen davranışların sürdürülmesini sağlar ve öğrenilmiş davranışların unutulmasını önler.


Bu pekiştirme tarifeleri, davranış psikolojisinin temel kavramlarından biridir ve çeşitli alanlarda, özellikle eğitimde ve iş yönetiminde kullanılır. Pekiştirme tarifelerinin doğru şekilde uygulanması, istenilen davranışların teşvik edilmesine ve istenmeyen davranışların azaltılmasına yardımcı olabilir.


Bu blog yazısında pekiştirme tarifelerini inceledim ve nasıl davranışları şekillendirmede önemli bir rol oynadıklarını ele aldım. Sürekli pekiştirme, davranışların hızlı bir şekilde öğrenilmesine yol açabilir, ancak ödüllendirme durduğunda davranışın hızla kaybolma riski taşır. Kısmi pekiştirme ise başlangıçta öğrenmeyi yavaşlatabilir, ancak davranışın daha uzun süre devam etmesini sağlar, çünkü kişiler ödülün her zaman olmayacağını anlarlar.


Ayrıca, farklı pekiştirme tarifelerini ele aldım: sürekli pekiştirme, sabit oranlı pekiştirme, değişken oranlı pekiştirme, sabit aralıklı pekiştirme ve değişken aralıklı pekiştirme. Her biri davranışların farklı şekillerde şekillenmesine ve sürdürülmesine yardımcı olur.


Sonuç olarak, pekiştirme tarifeleri, öğrenme teorisinin önemli bir parçasını oluşturur ve birçok alanda, özellikle eğitimde ve davranışsal psikolojide kullanılır. İnsanların ve hayvanların davranışlarını anlamak ve yönlendirmek için bu pekiştirme tarifelerini etkili bir şekilde kullanmak, istenilen davranışların geliştirilmesi ve sürdürülmesinde kritik bir rol oynar.

6.699 görüntüleme0 yorum

Son Yazılar

Hepsini Gör

Comments


bottom of page